به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، سخنرانی قاسم جومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان، در نشست افتتاحیه «شورای صلح» دونالد ترامپ، در تاریخ 19 فوریه در واشنگتن، نه تنها رویدادی مهم در سیاست خارجی به شمار میرود بلکه پیامدهای داخلی قابل توجهی نیز برای قزاقستان به همراه داشته است.
ابتکارات مطرح شده در این نشست شامل مشارکت قزاقستان در بازسازی نوار غزه، تعهدات مالی و اعلام آمادگی برای اعزام نیروهای حافظ صلح است. با این حال، در سایه چالشهای اقتصادی و اصلاحات قانون اساسی در قزاقستان، بخش قابل توجهی از جامعه این کشور این پرسش را مطرح میکنند که آیا اتخاذ چنین مواضع فعالانه و پرهزینهای در سیاست خارجی در این زمان توجیهپذیر است یا خیر.شورای صلح که منشور آن در ژانویه 2026 در مجمع جهانی اقتصاد در داووس به تصویب رسید، به عنوان جایگزینی برای نهادهای چندجانبه جهانی معرفی میشود. به ادعای ترامپ، این نهاد جدید نباید تنها به بحث و تبادل نظر درباره مناقشات بسنده کند، بلکه باید عملکرد سازمان ملل را زیر نظر داشته باشد.
آغاز به کار این شورا در شرایطی صورت میگیرد که بودجه و کمکهای مالی آمریکا به سازمان ملل کاهش یافته و این کشور از چندین نهاد بینالمللی خارج شده است. این در حالی است که تنها بخشی از بدهیهای معوقه آمریکا به سازمان ملل پرداخت شده و سازوکارهای مالی و امنیتی جایگزین در حال پیشرفت هستند.بر اساس اعلام نمایندگی آمریکا در قزاقستان، در نخستین نشست این شورا، 9 عضو متعهد به ارائه بسته کمک 7 میلیارد دلاری برای نوار غزه شدند. قزاقستان، ازبکستان، جمهوری آذربایجان، امارات متحده عربی، مراکش، بحرین، قطر، عربستان سعودی و کویت آمادگی خود را برای مشارکت در این طرح اعلام کردند. ترامپ همچنین وعده تخصیص 10 میلیارد دلار از سوی آمریکا را مطرح کرده و تلاش دارد تا صلح و بازسازی را به عنوان اولویت راهبردی جلوه دهد.
با این حال، کارشناسان و تحلیلگران بینالمللی معتقدند که این ارقام ادعایی بسیار کمتر از نیازهای واقعی غزه هستند. برآوردهای مشترک سازمان ملل، اتحادیه اروپا و بانک جهانی نشان میدهد که بازسازی کامل زیرساختهای ویران شده غزه ممکن است به اعتباری بالغ بر 70 میلیارد دلار نیاز داشته باشد.علاوه بر این، اجرای این پروژهها با چالشهای سیاسی و زیادهخواهیها از جمله مسئله خلع سلاح جنبش حماس که در فهرست گروههای تروریستی قرار دارد، پیچیدهتر شده است. در حال حاضر، هیچ نشانهای از تجدیدنظر دولتهای غربی یا منطقهای در این برچسبزنی سیاسی به چشم نمیخورد.
یکی از ویژگیهای قابل توجه نشست واشنگتن، مشارکت هماهنگ کشورهای کلیدی عضو «سازمان کشورهای تُرک» بود. قزاقستان، ازبکستان، جمهوری آذربایجان و ترکیه به عنوان یک بلوک ژئوپولیتیک و همسو عمل کردند، هرچند هیچ بیانیه رسمی مبنی بر اقدام مشترک صادر نکردند.برای قزاقستان، مشارکت در این نهاد آمریکایی به نظر میرسد گامی تازه در پیشبرد دکترین سیاست خارجی چندوجهی این کشور باشد. توکایف آمادگی قزاقستان را برای اعزام یگانهای پزشکی و ناظران نظامی به نیروهای تثبیتکننده بینالمللی اعلام کرده و بیش از 500 بورسیه تحصیلی برای دانشجویان فلسطینی اختصاص داده است.
در واقع، قزاقستان در تلاش است تا تصویر خود را به عنوان یک «قدرت میانی» تقویت کند، کشوری که برای میانجیگریهای دیپلماتیک و مشارکت در تلاشهای امنیتی بینالمللی آمادگی دارد.این رویکرد با مشارکت فعلی قزاقستان در مأموریتهای سازمان ملل نیز همخوانی دارد. در حال حاضر، 139 نیروی نظامی قزاق تحت فرماندهی نیروهای ناظر سازمان ملل در بلندیهای جولان مستقر هستند. با این حال، این تحرکات در عرصه سیاست خارجی، سوالات و انتقاداتی را در داخل قزاقستان برانگیخته است.
نگرانیهای مطرح شده در فضای مجازی و میان کارشناسان داخلی نشان میدهد که پرداختن به برنامههای بینالمللی، ممکن است منجر به انحراف افکار عمومی و منابع دولتی از فشارهای اقتصادی داخلی شود.ازبکستان نیز با رویکردی محتاطانه بر «بازسازی نرم» تمرکز کرده است. شوکت میرضیایف، رئیسجمهور ازبکستان، جایگاه تاشکند را با تمرکز بر توسعه زیرساختهای مدنی و اجتماعی تعریف کرده و اعلام کرده است که هرگونه ساختار حاکمیتی خارجی در غزه باید بر پایه رضایت و حمایت ساکنان بومی باشد.
این رویکرد با سیاست خارجی اخیر ازبکستان که به حداقل رساندن حضور نظامی و اولویت بخشیدن به تعاملات اقتصادی و بشردوستانه است، همخوانی دارد.جمهوری آذربایجان در این نشست موضعی حسابشده اتخاذ کرد. این کشور به عنوان عضو مؤسس شورای ترامپ، در اجلاس واشنگتن شرکت کرد اما به صراحت اعلام کرد که برنامهای برای مشارکت مالی در بسته کمک 7 میلیارد دلاری ندارد. جمهوری آذربایجان مرز روشنی میان حضور سیاسی و پرداخت هزینههای مالی ترسیم کرده و راه را برای مشارکتهای پروژهمحور آینده بدون تعهد مالی فعلی باز گذاشته است.
ترکیه نیز در ماههای گذشته خود را به عنوان یکی از بازیگران فعال در پرونده فلسطین معرفی کرده و آمادگی برای مداخله در چندین جبهه را اعلام کرده است. آنکارا در تلاش است تا خود را به عنوان ستون خیمه این ابتکار آمریکایی معرفی کند.حضور هماهنگ قزاقستان، ازبکستان، جمهوری آذربایجان و ترکیه نشان میدهد که این کشورها در حال ایجاد یک معماری نوظهور و عملگرایانه در دیپلماسی منطقهای هستند. این ائتلاف پنهان با انعطافپذیری بالا در پی تأمین حداکثری منافع ژئوپولیتیک خود زیر سایه طرحهای جدید آمریکا در منطقه غرب آسیاست.
