پیامدهای مداخله نظامی آمریکا در ایران: از اعتماد به نفس کاذب تا خطرات جدی

گزارش اخیر میدل ایست مانیتور با استناد به نظرات تحلیلگران، به ساختار پیچیده و نهادی جمهوری اسلامی ایران و خطرات ناشی از مداخله نظامی آمریکا در این کشور اشاره می‌کند. این گزارش هشدار می‌دهد که الگوی مداخله اخیر در ونزوئلا باعث ایجاد اعتماد به نفس کاذب در واشنگتن شده است. این خطای محاسباتی می‌تواند به یک فاجعه تمام عیار در خاورمیانه منجر شود.

ایران به عنوان یک کشور با تاریخچه‌ای غنی، وارث یک امپراتوری است و نمی‌توان آن را صرفاً در چهارچوب متعارف «دولت-ملت» تعریف کرد. در عوض، باید آن را با مفهوم «دولت تمدنی» درک کرد. حافظه تاریخی ایرانیان پر از احساس ناامنی ناشی از تهاجم‌ها و تهدیدات خارجی است و این امر باعث می‌شود که هیچ‌کس در تهران از اشغالگران و بمب‌افکن‌های خارجی استقبال نکند. در زمان بحران، ایرانیان به سرعت زیر پرچم ملی بسیج می‌شوند، و تجربه جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل نیز این ادعا را تأیید می‌کند.

در این میان، مفهوم «ایران» در طول بحران‌ها بازتعریف می‌شود و حملات خارجی به طور مستقیم این بازتعریف را به سمت «دفاع از حاکمیت» و «انسجام ملی» سوق می‌دهد. برای واشنگتن، درک این نکته که ایران یک «کشور» ریشه‌دار است و نه صرفاً یک «حکومت»، بسیار حائز اهمیت است.ایران به هیچ وجه شاکله نهادی ساده‌ای ندارد. ساختار نهادی حاکم بر این کشور به شدت پیچیده و درهم تنیده است و بیشتر بر ساختارها و نقش‌های موازی و هم‌پوشان تکیه دارد. سازماندهی نهادی جمهوری اسلامی به گونه‌ای تکامل یافته که تمرکز اصلی آن بر بقا و مدیریت کشور در شرایط تحریم و موانع امنیتی استوار است. این بدان معناست که ایران از شوک‌های نظامی پراکنده دچار فروپاشی نخواهد شد.

جنگ‌های عراق، افغانستان، لیبی و مداخله در ونزوئلا همگی با دورنمایی روشن آغاز شدند و به اهداف کوتاه‌مدت خود دست یافتند؛ اما در بلندمدت به کابوس‌هایی فرسایشی برای آمریکا تبدیل شدند. این پرسش منطقی مطرح است که اگر جنگ‌هایی با چشم‌اندازهای روشن، چنین باتلاق‌های عظیمی در سیاست خارجی برای آمریکا ایجاد کردند، سرنوشت مداخله نظامی در ایران که هیچ طرح یا راهبرد خروجی برای آن وجود ندارد، چه خواهد بود؟